Ir al contenido

Provincia

Pazos de Pontevedra

61 casas catalogadas repartidas por 20 concellos. 9 cuentan con alguna figura de protección.

Concellos con pazo
20
Concello con más
Pontevedra · 11
Con ficha propia
16
Con siglo documentado
13
Saltar el mapa A CORUÑA LUGO PONTEVEDRA OURENSE

61 casas sobre el mapa. Las que tienen ficha llevan a su página. 61 casas sobre el mapa. El listado de abajo lleva a cada ficha.

El vino explica el mapa de los pazos de Pontevedra

Sesenta y una casas catalogadas en apenas veinte concellos: es la provincia más concentrada de las cuatro. Donde A Coruña reparte sus pazos por treinta y ocho municipios, aquí más de la mitad caben en cinco. La causa es el albariño. El Val do Salnés y el Condado do Tea produjeron desde el siglo XVII un vino que se exportaba por mar, y la casa que administraba ese viñedo podía permitirse sillería, capilla y escudo con unas hectáreas que en el interior no habrían dado para mantener el tejado.

El propio concello de Pontevedra recoge once, Redondela y Lalín ocho cada uno y Gondomar seis. Los tres primeros están sobre la ría o en el camino que sube hacia ella; Lalín, en cambio, pertenece al interior de la Deza y responde a otra lógica, la del ganado y el paso hacia Compostela.

Casas urbanas y casas de viña

Las once de Pontevedra ciudad no son pazos de campo absorbidos por el crecimiento urbano, o no solo: varias se levantaron ya dentro de la villa, como residencia de familias con intereses en el puerto. El Pazo de Mugartegui y la Casa das Caras están a pocos minutos a pie de la Praza da Ferrería. En el otro extremo, el Pazo de Oca, en A Estrada, es la casa de campo llevada hasta sus últimas consecuencias: ocho hectáreas de jardín y un estanque con isla.

Torres antes que pazos

Nueve casas de la provincia tienen protección, seis de ellas como Ben de Interese Cultural. Tres figuran en la Lista Vermella del patrimonio en riesgo, y las tres son torres: es el tipo que peor ha envejecido, porque una torre no se convierte con facilidad ni en vivienda cómoda ni en negocio, y lo que no encuentra uso se cae. En las casas barrocas del Salnés ocurre lo contrario – el emparrado, la bodega y la capilla siguen siendo utilizables tal como están, y esa utilidad es la que las ha sostenido.

El siglo XVIII, por encima de los demás

Pontevedra es la única provincia donde las fechas documentadas dan para leer una tendencia: de las trece casas con siglo registrado, ocho corresponden al XVIII y tres al XVI. Coincide con el momento en que el vino y el maíz entraron a la vez en la economía del Salnés y del Ulla, y con la moda arquitectónica que trajo la piedra labrada, la escalera exterior y la galería. Las casas del XVI que sobreviven suelen conservar una torre anterior embebida en un cuerpo posterior mucho más doméstico, y esa costura se ve desde fuera.

Conviene recordar que trece fechas sobre sesenta y una casas no son una muestra: son las que alguien se molestó en documentar. Lo que puede decirse es que ninguna de las fechadas es posterior al XIX, lo que encaja con el final del régimen foral y con el momento en que dejó de tener sentido económico levantar una casa de este tipo.

Conviene una advertencia sobre el propio reparto: veinte concellos sobre los sesenta y un que tiene la provincia significa que dos tercios de los municipios pontevedreses no aportan ninguna casa a este catálogo. Eso dice más sobre qué se ha documentado que sobre qué existe.

Todos los pazos de Pontevedra

  • Casa A Fundación Mañufe · Gondomar
  • Casa Baludío, Mañufe · Gondomar Casa Baludío Mañufe · Gondomar
  • Casa da Alfóndega, Redondela Casa da Alfóndega Redondela
  • Casa da Torre, Redondela Casa da Torre Redondela
  • Casa das Caras, Pontevedra Casa das Caras Pontevedra · s. 18
  • Casa de Dona María, Cristillón · Gondomar Casa de Dona María Cristillón · Gondomar
  • Casa de Quintela Quintela · Lalín
  • Pazo Baión, Baión · Vilanova de Arousa Pazo Baión Baión · Vilanova de Arousa
  • Pazo da Escola, A Moreira · Gondomar Pazo da Escola A Moreira · Gondomar · s. 18
  • Pazo da Moreira A Moreira · Arbo
  • Pazo da Mota Riobó · A Estrada
  • Pazo da Parda Pontevedra
  • Pazo da Saleta A Sobreira · Meis
  • Pazo da Touza, A Touza · Nigrán Pazo da Touza A Touza · Nigrán
  • Pazo da Toxeiriña, O Silvoso · Moraña Pazo da Toxeiriña O Silvoso · Moraña
  • Pazo de Aballe, Santa María de Salceda · Salceda de Caselas Pazo de Aballe Santa María de Salceda · Salceda de Caselas
  • Pazo de Anzuxao Anzuxao · Lalín
  • Pazo de Bendoiro de Abaixo Bendoiro · Lalín
  • Pazo de Bergazos Bergazos · Lalín Protegido
  • Pazo de Borraxeiros, A Torre · Agolada Pazo de Borraxeiros A Torre · Agolada
  • Pazo de Cadaval, Grolos · Nigrán Pazo de Cadaval Grolos · Nigrán Protegido
  • Pazo de Cardexía, Cardexía · Lalín Pazo de Cardexía Cardexía · Lalín
  • Pazo de Cascaxide, Cascaxide · Silleda Pazo de Cascaxide Cascaxide · Silleda
  • Pazo de Castrelos, Castrelos · Vigo Pazo de Castrelos Castrelos · Vigo Protegido
  • Pazo de Castro Monteagudo, Pontevedra Pazo de Castro Monteagudo Pontevedra · s. 18
  • Pazo de Cea, Grolos · Nigrán Pazo de Cea Grolos · Nigrán
  • Pazo de Chirleu, Aguete · Marín Pazo de Chirleu Aguete · Marín
  • Pazo de Donfreán, Donfreán · Lalín Pazo de Donfreán Donfreán · Lalín
  • Pazo de Fares, Breixa · Silleda Pazo de Fares Breixa · Silleda
  • Pazo de García Flórez Pontevedra · s. 18
  • Pazo de Lira, Lira · Salvaterra de Miño Pazo de Lira Lira · Salvaterra de Miño
  • Pazo de Liñares, Liñares · Lalín Pazo de Liñares Liñares · Lalín Protegido
  • Pazo de Moldes Mañufe · Gondomar
  • Pazo de Mugartegui, Pontevedra Pazo de Mugartegui Pontevedra · s. 18
  • Pazo de Oca, A Praza · A Estrada Pazo de Oca A Praza · A Estrada Protegido
  • Pazo de Petán, Redondela Pazo de Petán Redondela
  • Pazo de Quintáns Quintáns · Meis
  • Pazo de Reboreda, Reboreda · Redondela Pazo de Reboreda Reboreda · Redondela
  • Pazo de San Román Saxamonde · Redondela
  • Pazo de Santa Cruz, A Carrasqueira · Bueu Pazo de Santa Cruz A Carrasqueira · Bueu · s. 17
  • Pazo de Santo Antoniño do Pousadoiro O Pousadoiro · Vilagarcía de Arousa · s. 18 Protegido
  • Pazo de Sensat, Alcabre · Vigo Pazo de Sensat Alcabre · Vigo
  • Pazo de Sestelo Sestelo · Silleda
  • Pazo de Soutoxuste Soutoxuste · Redondela
  • Pazo de Torrecedeira, Cedeira · Redondela Pazo de Torrecedeira Cedeira · Redondela
  • Pazo de Trasfontao Trasfontao · Silleda
  • Pazo do Conde de Gondomar, Gondomar Pazo do Conde de Gondomar Gondomar Protegido
  • Pazo do Pousadouro, Reboreda · Redondela Pazo do Pousadouro Reboreda · Redondela
  • Pazo do Real O Con · Moaña
  • Pazo do Rebel, O Rebel · Sanxenxo Pazo do Rebel O Rebel · Sanxenxo
  • Pazo do Rial, Vilaxoán · Vilagarcía de Arousa Pazo do Rial Vilaxoán · Vilagarcía de Arousa Protegido
  • Pazo dos Condes de Maceda, Pontevedra Pazo dos Condes de Maceda Pontevedra · s. 16
  • Pazo dos Condes de San Román, Pontevedra Pazo dos Condes de San Román Pontevedra · s. 18
  • Pazo dos Cru e Montenegro, Pontevedra Pazo dos Cru e Montenegro Pontevedra · s. 15
  • Pazo dos Gago e Montenegro, Pontevedra Pazo dos Gago e Montenegro Pontevedra · s. 16
  • Pazo dos Marqueses de Aranda, Pontevedra Pazo dos Marqueses de Aranda Pontevedra · s. 18
  • Pazo dos Marqueses de Leis, Pontevedra Pazo dos Marqueses de Leis Pontevedra · s. 16
  • Pazo dos Pardo, O Rebel · Sanxenxo Pazo dos Pardo O Rebel · Sanxenxo
  • Pazo dos Xil Barcia · Lalín
  • Torre de Couso, Couso · A Estrada Torre de Couso Couso · A Estrada
  • Torre de Guimarei, A Torre · A Estrada Torre de Guimarei A Torre · A Estrada Protegido

Fotografías, vía Wikimedia Commons: Casa Baludío: Varperalta, CC BY-SA 4.0 · Casa da Alfóndega: Tommyhilfiger, CC BY-SA 3.0 · Casa da Torre: Tommyhilfiger, CC BY-SA 3.0 · Casa das Caras: Pvibahu, CC BY-SA 4.0 · Casa de Dona María: Varperalta, CC BY-SA 4.0 · Pazo Baión: Xia cb, CC BY-SA 4.0 · Pazo da Escola: Varperalta, CC BY-SA 4.0 · Pazo da Touza: Mrvalmi, CC BY-SA 4.0 · Pazo da Toxeiriña: Estevoaei, CC BY-SA 4.0 · Pazo de Aballe: HombreDHojalata, CC BY-SA 3.0 · Pazo de Borraxeiros: Xas, Public domain · Pazo de Cadaval: HombreDHojalata, CC BY-SA 3.0 es · Pazo de Cardexía: Xas, Public domain · Pazo de Cascaxide: amaianos, CC BY 2.0 · Pazo de Castrelos: HombreDHojalata, CC BY-SA 3.0 · Pazo de Castro Monteagudo: FirkinCat, CC BY-SA 3.0 es · Pazo de Cea: Mrvalmi, CC BY-SA 4.0 · Pazo de Chirleu: Paco, CC BY-SA 3.0 · Pazo de Donfreán: Xas, Public domain · Pazo de Fares: Xas, Public domain · Pazo de Lira: HombreDHojalata, CC BY-SA 3.0 · Pazo de Liñares: Xas, Public domain · Pazo de Mugartegui: Zarateman, CC0 · Pazo de Oca: Lansbricae, CC BY-SA 3.0 · Pazo de Petán: Tommyhilfiger, CC BY-SA 3.0 · Pazo de Reboreda: HombreDHojalata from Spain, CC BY-SA 2.0 · Pazo de Santa Cruz: Estevoaei, CC BY-SA 4.0 · Pazo de Sensat: Luis Sabugueiro, Public domain · Pazo de Torrecedeira: Chairego apc, CC BY-SA 4.0 · Pazo do Conde de Gondomar: HombreDHojalata, CC BY-SA 3.0 es · Pazo do Pousadouro: Zeldaatila, CC BY-SA 3.0 · Pazo do Rebel: Lameiro, CC BY-SA 4.0 · Pazo do Rial: Furado, CC BY-SA 3.0 es · Pazo dos Condes de Maceda: Paradores, CC BY-SA 4.0 · Pazo dos Condes de San Román: Domi402, CC BY-SA 4.0 · Pazo dos Cru e Montenegro: Gerardo nuñez, CC BY 3.0 · Pazo dos Gago e Montenegro: Copperzip, CC BY-SA 4.0 · Pazo dos Marqueses de Aranda: Cojvgpt, CC BY-SA 4.0 · Pazo dos Marqueses de Leis: Domi402, CC BY-SA 4.0 · Pazo dos Pardo: Lameiro, CC BY-SA 4.0 · Torre de Couso: AlonsoMartinez, CC BY-SA 3.0 · Torre de Guimarei: José Antonio Gil Martínez, CC BY 2.0.

Preguntas sobre los pazos de Pontevedra

¿Por qué hay tantos pazos en el Salnés?

Porque era la comarca del vino. El albariño y su comercio dieron la renta que financiaba una casa señorial, y las familias construyeron donde estaba el viñedo.

¿Se puede visitar un pazo con bodega?

Algunos combinan visita a la casa con cata. Suelen organizarse con reserva previa y cierran durante la vendimia, entre septiembre y octubre.

¿Qué queda de las torres medievales?

Bastante más de lo que parece: muchas casas conservan la torre original embebida en un cuerpo posterior, a veces reconocible sólo por el grosor del muro.

¿Hay pazos dentro de la ciudad de Pontevedra?

Sí. El casco histórico conserva varias casas señoriales urbanas, algunas convertidas en equipamiento público y otras todavía como vivienda.